دوغارون؛ نبض تجارت در شرق ایران

منطقه آزاد دوغارون یکی از پنج پایانه اقتصادی برتر ایران است و حدود ۶۰ درصد از کل صادرات ایران به افغانستان را از طریق خود تأمین می‌کند. در سال ۱۴۰۴، ارزش صادرات دوغارون به افغانستان نسبت به سال ۱۴۰۳ به میزان ۶۵ درصد افزایش یافته و ظرفیت ترانزیت نیز به ۴٫۵ میلیون تن رسیده است. روند کلی صادرات این مرز از حدود ۱۱۳ میلیون دلار در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۲۱۹ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ رسیده و نشان‌دهنده رشد پایدار و قوی تجارت شرق ایران است.

منطقه آزاد دوغارون در استان خراسان رضوی و در شهرستان تایباد در زمینی به مساحت ۸۷۰۰هکتار واقع شده است. این منطقه در سال ۱۴۰۴به عنوان منطقه آزاد تجاری-صنعتی به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. این گذرگاه در ۱۸ کیلومتری شهر تایباد قرار دارد و در فاصله ۱۲۰ متری شهر هرات قرار گرفته است. دوغارون جز ۵ پایانه اقتصادی برتر ایران محسوب می‌شود.

دوغارون یکی از مرزهای زمینی مهم بین ایران و افغانستان است و می‌تواند تجارت کالاها را آسان‌تر و پرحجمم‌تر کند، از این رو ایران می‌تواند به یک هاب تجاری برای تامین نیازهای منطقه تبدیل شود. به عقیده مسئولان و مدیران این منطقه وجود زیرساخت‌های تجاری حجم سرمایه‌گذاری را در این منطقه افزایش خواهد داد و استفاده از تمام ظرفیت‌های آن باعث افزایش اشتغال را محقق می‌سازد.

از توسعه تجارت تا جهش زیرساختی

 هدف از ایجاد این منطقه شامل مواردی مانند افزایش سرمایه گذاری داخلی و خارجی، ایجاد شغل، تسهیل تجارت، افزایش صادرات غیر نفتی، جذب فناوری‌های نوین است.

از لحاظ تراز تجاری این منطقه بیشترین سود را برای ایران دارد و افغانستان دومین سبد صادراتی متنوع را تشکیل می‌دهد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد دوغارون، از برنامه هایی که در دست اجرا هستند به ایجاد شهر تجاری ۴۰ هکتاری و پروژه احداث جاده ابریشم به طول۱۰ کیلومتر و سرمایه گذاری ۲۰ مگاواتی انرژی خورشیدی (بزرگترین پروژه برق خورشیدی خراسان رضوی) که طبق برآوردها ۱۶۰۰میلیارد تومان سرمایه گذاری انجام شده، اشاره کرد.

مهمترین کالاهای صادراتی از دوغارون به افغانستان شامل: میوه و تره‌بار، مواد غذایی، آهن آلات و فرآورده‌های نفتی است، کنجد، دانه‎های روغنی و ساختمانی بیشترین کالاهایی که از افغانستان وارد می‌شود.

از مزایای این منطقه می‌توان به مواردی همچون نزدیکی به هرات که قطب اقتصادی افغانستان است، دسترسی به بازار ۴۵ میلیون نفری این کشور، قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم و اتصال ایران به آسیای مرکزی اشاره کرد.

معافیت مالیاتی برای دو دهه در صورت سرمایه‌گذاری

حسن نوری زاده، معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد تجاری- صنعتی دوغارون زمستان  1404 در گفتگو با ایراف مطرح کرد برای سرمایه‌گذاران خارجی و داخلی که در محدوده منطقه آزاد دوغارون فعالیت می‌کنند معافیت مالیاتی به مدت 20 سال در نظر گرفته شده و برای سهولت تجار تمامی مجوزها توسط سازمان منطقه آزاد صادر می‌شود و روند اداری به حداقل رسیده است. عدم نیاز به ویزا برای سرمایه‌گذاران و کارگران افغانستانی از دیگر مزایای این منطقه به شمار می رود همچنین تعرفه صفر برای ورود ماشین‌آلات و تجهیزات در نظر گرفته شده است که در جهت جذب سرمایه‌گذار و رونق اقتصادی است.

عملکرد صادرات دوغارون؛ از رشد تا رکوردشکنی

در سال ۱۴۰۴صادرات دوغارون به افغانستان۶۵ درصد نسبت به سال ۱۴۰۳ افزایش یافته و همچنین ظرفیت ترانزیت به ۴.۵ میلیون تن رسیده است.

روند کلی صادرات دوغارون در ۴ سال اخیر مثبت بوده و بررسی های کلی نشان داده که ارزش صادرات طی این دوره افزایش قابل‌توجهی داشته و از حدود ۱۱۳ میلیون دلار به بیش از ۲۱۹ میلیون دلار رسیده است. این رشد نشان‌دهنده تقویت جایگاه دوغارون به‌عنوان اصلی‌ترین گذرگاه تجاری ایران با افغانستان است.

در ادامه به توضیح و تشریح نمودار می پردازیم؛

– افت شدید صادرات در سال ۱۴۰۱: کاهش حدود ۸۷٪ نسبت به ۱۴۰۰

( این افت با تغییر حاکمیت در افغانستان (تسلط طالبان در تابستان ۱۴۰۰ / اوت ۲۰۲۱) و اختلالات اقتصادی، بانکی و تجاری موقت در آن دوره هم‌خوانی دارد.)

– بازیابی قوی در ۱۴۰۲: جهش قابل‌توجه به حدود ۱۴۸ میلیون دلار (رشد چندبرابری نسبت به ۱۴۰۱).

– رشد ادامه دار در ۱۴۰۳: رسیدن به حدود ۲۱۹ میلیون دلار (رشد تقریبی ۴۸٪ نسبت به ۱۴۰۲)

منطقه آزاد تجاری-صنعتی دوغارون به‌عنوان نبض تجارت شرق ایران، نقش محوری در افزایش صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال در مناطق محروم و توسعه پایدار داشته است. روند رو به رشدی که ارزش صادرات آن از حدود ۱۱۳ میلیون دلار در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۲۱۹ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ و ۶۵ درصد رشد در سال ۱۴۰۴ رسیده، گواه موفقیت این منطقه در تبدیل چالش‌های مرزی به فرصت‌های اقتصادی است.

با توجه به نزدیکی این منطقه آزاد به هرات، قرارگیری در مسیر جاده ابریشم، تسهیلات ویژه برای سرمایه‌گذاران و توسعه زیرساخت‌های تجاری، دوغارون آماده نقش آفرینی به عنوان هاب تجاری شرق کشور و تأمین نیازهای منطقه است. ایجاد شهر تجاری ۴۰ هکتاری و پروژه‌های انرژی خورشیدی نیز گامی مهم در جهت تحقق این هدف خواهد بود.